มารยาทในการซิกรุลลอฮฺ (สู่อีมานที่มั่นคง 75)

พี่น้องผู้ศรัทธาที่เคารพทั้งหลายครับ อัสสลามุอลัยกุมวะเราะห์มะตุลลอฮิวะบะเราะกาตุฮฺ

การสรรเสริญสดุดีอัลลอฮฺ สุบฮานะฮูวะตะอาลา ที่เราเรียกว่าซิกรุลลอฮฺ เป็นอิบาดะฮฺชนิดหนึ่งที่ต้องเตรียมพร้อมปฏิบัติมารยาทอันสวยงามเพื่อให้อิบาดะฮฺนี้สมกับความสำคัญ ความยิ่งใหญ่ และเพื่อให้ได้รับผลบุญอันใหญ่หลวงจากพระผู้เป็นเจ้า ดังนั้นจึงมารยาทต่าง ๆ ที่เราต้องศึกษาและปฏิบัติขณะที่จะสรรเสริญ สดุดีอัลลอฮฺ สุบฮานะฮูวะตะอาลา

ประการแรก คือการที่เราต้องสรรเสริญอัลลอฮฺในสถานที่ที่สะอาดบริสุทธิ์ ไม่มีสิ่งสกปรกตามหลักการศาสนา (นะญาซะฮฺ) ไม่มีสิ่งที่จะทำให้การซิกรุลลอฮฺกลายเป็นการกระทำที่บกพร่อง ดังที่อัลลอฮฺตรัสว่า

وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ
ความว่า “และเสื้อผ้าของเจ้าก็จงทำความสะอาด” (อัลมุดดัษษิร อายะฮฺที่ 4)

อัลลอฮฺสั่งท่านนบีให้ทำความสะอาดเสื้อผ้าของท่านให้ปราศจากสิ่งโสมม ปราศจากนะญาซะฮฺ ให้เป็นเสื้อผ้าที่ฏอฮิร บริสุทธิ์ สะอาด ท่านอบูมัยสะเราะฮฺ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุ ได้กล่าวว่า “ไม่บังควรที่ซิกรุลลอฮฺเว้นแต่ในสถานที่ที่สะอาดบริสุทธิ์”

และมีความสมควรอย่างยิ่งที่จะให้สถานที่ซิกรุลลอฮฺของเรานั้นปราศจากสิ่งต่าง ๆ ที่จะดึงดูด รบกวน ก่อกวนสมาธิของเรา การซิกรุลลอฮฺนั้นต้องการสมาธิ ต้องมีคุชูอ์ความนอบน้อม ต้องการให้มีลักษณะสวยงามที่จะทำให้การซิกรุลลอฮฺของเรานั้นมีความเข้าใจ มีการตะดับบุร มีการพิจารณา แต่ถ้าหากเราไปอยู่ในสถานที่ที่จะทำลายสมาธิ เช่นซิกรุลลอฮฺในห้องที่เปิดวิทยุหรือโทรทัศน์อยู่ หรืออยู่ในห้องที่มีรูปภาพมากมายหรือมีสิ่งต่าง ๆ ประดับประดาที่จะดึงดูดสมาธิของเราก็ถือว่าไม่บังควรและเป็นข้อเตือนสำหรับบางคนที่ไม่ให้เกียรติการทำอิบาดะฮฺโดยที่จะนึกว่าเรื่องอิบาดะฮฺนั้นเป็นเรื่องธรรมดาหรือเป็นเรื่องที่ไม่ควรเตรียมอะไรมากมาย บางคนจะละหมาดในขณะที่ลูกหลานเปิดโทรทัศน์อยู่ บางคนจะละหมาดขณะที่เปิดเพลงเปิดดนตรี เรื่องต่าง ๆ เหล่านี้เป็นเรื่องที่ค้านกับลักษณะบรรดาผู้ศรัทธาที่ต้องให้ชีวิตของเขาปราศจากสิ่งเหล่านี้ที่ทำลายอีหม่าน ทำลายความบริสุทธิ์ของจิตใจ เพราะฉะนั้นมารยาทที่สวยงามเราต้องเตรียมสถานที่เพื่อให้การซิกรุลลอฮฺของเรานั้นสอดคล้องกับเป้าหมายที่เราต้องการให้มีสมาธิ ให้สถานที่นั้นบริสุทธิ์สะอาดปราศจากนะญาซะฮฺต่าง ๆ ปราศจากสิ่งต่าง ๆ ที่จะดึงดูดความสนใจหรือทำลายสมาธิของเราขณะที่ซิกรุลลอฮฺ

ประการที่สอง สมควรที่ผู้ซิกรุลลอฮฺ ผู้ที่จะกล่าวการสรรเสริญอัลลอฮฺสมควรที่ปากของเขานั้นต้องสะอาดมีกลิ่นหอมและปราศจากจากสิ่งต่าง ๆ ที่ไม่เหมาะสม แต่ถ้าหากว่ากลิ่นปากของเขานั้นเหม็นก็ควรที่จะทำความสะอาดโดยใช้แปรงสีฟัน ยาสีฟันหรือจะใช้ไม้สิวากที่ท่านนบีมักจะใช้อย่างสม่ำเสมอนั่นก็อันเนื่องจากว่าซิกรุลลอฮฺนั้นเป็นอิบาดะฮฺของลิ้น และเราเคยพูดว่าอวัยวะของเราทุกอวัยวะก็จะมีส่วนมีหน้าที่ที่ต้องปฏิบัติ สำหรับลิ้นซึ่งเป็นอวัยวะที่สำคัญมากในบรรดาอวัยวะต่าง ๆ ในร่างกายของเรานั้นก็จะมีอิบาดะฮฺมีภารกิจที่ต้องปฏิบัตินั่นคือการซิกรุลลอฮฺ ดังนั้นการทำความสะอาดปากและลิ้นก็จะเป็นมารยาทที่ดีงาม การที่จะเตรียมอวัยวะตรงนี้ให้พร้อมสำหรับการปฏิบัติอิบาดะฮฺอย่างสวยงามเป็นสิ่งที่เราต้องกระทำก่อนซิกรุลลอฮฺ

ประการที่สาม น้ำละหมาดก็เป็นอีกประเด็นที่เราต้องเตรียม ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม เคยมีคนหนึ่งมาให้สลามแก่ท่านขณะที่ท่านไม่มีน้ำละหมาด ท่านก็อาบน้ำละหมาดหรือตะยัมมุมเพื่อตอบรับสลามให้แก่ผู้ที่กล่าวสลามแก่ท่าน นี่ขนาดการตอบรับสลามท่านนบียังต้องทำความสะอาดยังต้องมีน้ำละหมาด และ ท่านนบีได้กล่าวว่า

إنِّي كَرِهْتُ أن أذكرَ اللَّهَ تعالى ذكرَه إلَّا علَى طُهْرٍ
ความว่า “ฉันรังเกียจที่จะกล่าวนามของอัลลอฮฺเว้นแต่ต้องมีน้ำละหมาดหรืออยู่ในลักษณะที่บริสุทธิ์” (อบูดาวูด)

นั่นก็เป็นการเตรียมสถานการณ์ เตรียมร่างกายของเราให้เหมาะสมกับอิบาดะฮฺที่ยิ่งใหญ่นั่นคือการซิกรุลลอฮฺ

ประเด็นต่าง ๆ เหล่านี้คือสิ่งที่ชอบให้กระทำ แต่หากว่าเราไม่สามารถทำได้ก็ไม่ถือเป็นสิ่งวาญิบหรือจำเป็นต้องกระทำ แต่หากทำได้ก็ดี ทว่าถ้าลำบากก็ละเว้นได้ ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ก็อาจจะซิกรุลลอฮฺหรืออ่านอัลกุรอานใกล้ชิดกับท่านหญิงอาอิชะฮฺในขณะที่นางมีรอบเดือน เรื่องนี้เราต้องตระหนักในการปฏิบัติของท่านนบีว่าเป็นแบบฉบับ บางคนอาจจะมีความกังวลในบางเรื่องบางอย่างที่ศาสนาไม่ได้มีบทบัญญัติห้ามหรือใช้ให้เราเครียดมากในเรื่องนั้น ท่านนบีจะซิกรุลลอฮฺ จะอ่านกุรอานใกล้ชิดกับท่านหญิงอาอิชะฮฺในขณะที่นางมีรอบเดือนก็ไม่มีปัญหา

และ ท่านหญิงอาอิชะฮฺ เราะฎิยัลลอฮุอันฮา ก็เคยกล่าวว่า “ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม นั้นจะซิกรุลลอฮฺในทุกเวลา” ซึ่งทุกเวลานั้นก็อาจจะเป็นเวลาที่ท่านนบีไม่มีน้ำละหมาดก็ได้ อาจจะมีญะนาบะฮฺก็ได้ นี่คือการซิกรุลลอฮฺโดยทั่วไป เช่น การกล่าวสุบฮานัลลอฮฺ วัลฮัมดุลิลลาฮฺ ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮฺ อัลลอฮุอักบัร สามารถกล่าวได้แม้ไม่มีน้ำละหมาดหรือมีญะนาบะฮฺก็ตาม แต่ที่เราพูดถึงมารยาทอันสวยงามคือสมควรที่จะมีน้ำละหมาด

ประการที่สี่ เป็นมารยาทที่ดีงามเช่นเดียวกันคือการหันหน้าไปทางกิบละฮฺ เพราะเป็นสิ่งที่ศาสนาส่งเสริม ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ได้กล่าวว่า

خير المجالس ما استقبل به القبلة
ความว่า “สถานที่ต่าง ๆ ที่เรานั่งที่บริสุทธิ์ที่ดีที่สุดคือสถานที่ที่หันหน้าไปทางทิศกิบละฮฺ” (อัฏเฏาะบะรอนี)

ถ้าเราสามารถทำได้ก็เป็นสิ่งที่ดีงาม เราผินหน้าไปยังกิบละฮฺขณะที่ซิกรุลลอฮฺเช่นเดียวกับที่เราทำในขณะละหมาด เป็นการให้เกียรติทิศที่อัลลอฮฺสั่งใช้ให้เราให้เกียรตินั่นคือกิบละฮฺ คือบัยตุลลอฮฺ

ประการที่ห้า เป็นมารยาทอันดีงามที่เราควรปฏิบัติเมื่อซิกรุลลอฮฺ เราก็ควรพิจารณาความหมาย มีสมาธิในการที่จะเข้าใจความหมาย ให้มีจิตสำนึก มีการใช้สติปัญหาให้สอดคล้องกับการใช้ลิ้น หมายถึงว่าให้ลิ้นประสานกับสมอง ให้ปากและลิ้นประสานกับสติปัญญาในการซิกรุลลอฮฺ สดุดีต่ออัลลอฮฺ สุบฮานะฮูวะตะอาลา ท่านอลี อิบนุ อบีฏอลิบ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุ ได้กล่าวว่า “ไม่มีความดี ไม่มีผลบุญ ไม่มีผลสำหรับอิบาดะฮฺที่ไม่มีความเข้าใจ (คนที่ทำอิบาดะฮฺแล้วไม่มีความเข้าใจว่าเขาทำไปเพื่ออะไร) และไม่มีประโยชน์สำหรับการอ่านอัลกุรอานและการซิกรุลลอฮฺที่ไม่มีการพิจารณา ไม่มีการเข้าใจความหมาย”

อิมามเชากานีได้ตีความว่า การพิจารณาความหมายหรือการให้ลิ้นประสานกับสมองในการซิกรุลลอฮฺนั้นเป็นสิ่งที่สมบูรณ์ เป็นลักษณะดีงามที่สมควรปฏิบัติและนั่นเป็นสาเหตุที่จะทำให้ผลบุญนั้นสมบูรณ์เต็มที่ แต่ไม่ได้หมายถึงว่าการซิกรุลลอฮฺโดดยไม่มีการพิจารณาไม่มีความเข้าใจนั้นจะไม่มีผลบุญเลย ท่านอิมามเชากานีกล่าวว่าถ้าหากเราซิกรุลลอฮฺโดยที่ไม่เข้าใจความหมายหรือไม่ได้พิจารณาความหมายก็จะได้รับผลบุญเช่นเดียวกันถึงแม้จะไม่สมบูรณ์ นี่คือความเมตตาที่กว้างขวางของอัลลอฮฺ

อุละมาอฺบางท่านกล่าวว่าการตีความของอิมามเชากานีตรงนี้เป็นการตีความที่ดีงามและเป็นการเปิดประตูความเมตตาของอัลลอฮฺที่กว้างขวางครอบคลุมทุกสิ่ง นั่นเป็นสิ่งที่จะทำให้เราขยัน ขะมักเขม้นในการซิกรุลลอฮฺถึงแม้ว่าเราจะไม่สามารถพิจารณาหรือตั้งสมาธิให้เต็มที่ แต่การซิกรุลลอฮฺไปเรื่อย ๆ ทุกเมื่อ ไม่ว่าจะขึ้นรถเมล์ เดินทางไป-กลับโรงเรียน มหาวิทยาลัย ไปทำงาน สุภาพสตรีแม่บ้านที่ทำงานในครัว ทำกับข้าวก็ซิกรุลลอฮฺไปเรื่อย ๆ คนทำงานรับจ้างหรืองานอื่น ๆ ที่ใดก็ตามเมื่อมีความสามารถกล่าวซิกรุลลอฮฺก็จงกล่าวไปเรื่อย ๆ ถ้าหากว่าเราสามารถตั้งสมาธิพิจารณาความหมายให้ลิ้นผสานกับสมองเพื่อแสวงหาเป้าหมายแห่งการซิกรุลลอฮฺ นั่นก็การสร้างความนอบน้อมความคุชูอ์ต่อพระผู้เป็นเจ้า ถ้าเราทำได้ก็ดี แต่ถ้าทำไม่ได้ก็ยังมีผลบุญจากอัลลอฮฺ นั่นคือผลที่เราจะได้จากการซิกรุลลอฮฺ ไม่ขาดทุนอย่างแน่นอนนะครับคนที่จะสร้างอีหม่านที่มั่นคงด้วยอิบาดะฮฺที่เล็กน้อยที่สะดวกมากนั่นก็คืออย่าลืมอัลลอฮฺ ระลึกถึงอัลลอฮฺเสมอด้วยการซิกรุลลอฮฺ

سُبْحَانَ اللهِ, وَالْحَمْدُ للهِ، وَلَا إِلهَ إِلَّا اللهُ, واللهُ أَكْبَرُ، ولَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ
ฝากไว้กับพี่น้องเพียงเท่านี้นะครับวัสสลามุอะลัยกุมวะเราะห์มะตุลลอฮิวะบะเราะกาตุฮฺ

เรียบเรียงจาก สู่อีมานที่มั่นคง ครั้งที่ 75, ชัยคฺริฎอ อะหมัด สมะดี
ผู้เรียบเรียง อบูซัยฟุลลอฮฺ